Beyin neden küçülür?

Prof. Dr. Derya Uludüz, bilhassa hafıza bölgesinde bariz olan, unutkanlık ve davranış meselelerine yol açan beyin küçülmesiyle ilgili merak edilenleri açıkladı.

BEYİN küçülmesi beyin dokusunun ha­sara uğraması sonucu fonksiyonunu yitirmesi manasına geliyor. Dışarıdan gelen ziyana karşı yahut oksijenlenme kan akımı azlığında hafıza bölgeleri önemli oranda etkilenebiliyor. Fonksiyonunu yitiren beyin dokusu da kul­lanılmadığı için bir müddet sonra küçülmeye başlıyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, beyin küçülmesinin nedenleri­ni, işaretlerini, tedavi ve korun­ma yollarını şöyle anlattı…

Prof. Dr. Derya Uludüz

Bölgesi ve şiddeti önemli

Yıllar ilerledikçe nasıl bedenimiz yaşlanıyorsa beynimiz de doğal olarak yaşlanır. İlerleyen yaşla be­yinde küçülme de yaşanabilir. Bu durum beyin hacminde azalma, beyin hudut hücre irtibatları olan bölgelerde küçül­me, hudut hücreleri ortası ilişkilerin kaybolması, beyin ve öbür organlar ortasında bilgi irtibatı yapan nörotransmitter dediğimiz iletici unsurların ölçüsünde değişiklik formunda ortaya çıkar. Bu değişikliklerin her biri de yaşla alakalı olabilen hafıza, düşünme mahareti ve mantıklı karar verme üzere bilişsel yeteneklerin etkilenmesine yol açabilir. Fakat vakit zaman ortaya çıkan bu yakınmalar bariz bir hastalık belirtisi değildir. Herkesin beyni birebir oranda yaşlanmaz. Temel sorun yaşla birlikte beyinde küçülme olabilse de bunun hangi bölgede oldu­ğu ve şiddetinin olağan hudutlarda olup olmadığı­dır. Şayet beyinde küçülme olağan yaşlanma sürecine oranla daha fazla ise buna yol açan nedenleri ortaya koymak gerekir.

Nasıl anlaşılır?

Beyin küçülmesiyle birlikte öğrenme güçlü­ğü, konsantrasyon eksikliği, sözleri aklına ge­tirmede zorlanma, bağlantı hünerinde azalma, hafıza sorunları, beden ile beyinde inflamasyonun artması ve beyin hücreleri ortasındaki bağlantının azalması sebebiy­le düşünme suratında yavaşlama görülebilir. Bu yakınmala­rı olanlarda beyin küçülmesi görülme ihtimali yüksektir. Doğal bunu net anlamak için bir tabibe başvurulmalıdır. Doktor muayenesinde kişinin istikrar, göz hareketi, ko­nuşma, bilişsel yetenek ve sorun çözme hünerleri kıymetlendirilir. Kesin teşhiste ise radyolojik olarak görüntüleme tekniklerinden beyin MR ince­lemesi ve son yıllarda ön plana çıkan beyin PET BT görüntülemesi kullanılır.

Sebepleri nelerdir?

Beynin sağlıklı ve genç kalabilmesi için birtakım gereksinimleri vardır. Kan damarlarının sağlıklı olup, beyni kâfi ölçüde besle­mesi, beynin gereğince oksijenlenmesi ve beynin âlâ dinlenmesi çok değerlidir. Klinik olarak yakınmalara yol açabilecek beyin küçül­mesi için ise riski artıran birçok neden var. Bun­lar şöyle sıralanabilir:

■ 80 yaş üzerinde olmak

■ Alzheimer, Parkinson, Serebral Palsi, Multiple Skleroz üzere hastalıklar

■ Alkol ve sigara bağımlılığı

■ Stres

■ Çok kilo

■ Beyin felci

■ Beyinde küçük boyutlu damarların hasar görmesi

■ Beyin dokusunda enfeksiyon

■ Baş travması

■ AIDS üzere bulaşıcı hastalıklar

■ Covid 19 (Hastalığı geçirenlerin, geçir­memiş olanlarla karşılaştırıldığında beynin genel boyutlarında küçülme oranlarının daha fazla olduğu ve bilhassa de hafıza bölgelerinde gri husus kalınlığının azaldığı gözlenmiştir)

Tedavisi mümkün mü?

Tedavi ekseriyetle şikayetlere yöneliktir. Bahsedilen şikayetlere nazaran ilaç tedavileri ve takviye vitaminler verilebilir. Bunun yanında fizik tedavi ve iş uğraş terapileri beynin tekrar canlandırılması için başvurulan tekniklerdendir. Lisan ve konuşma terapisi de yapılabilir. Bunlara karşın aslında beyin küçüldüğünde artık iş işten biraz da geçmiş olur. Doğal yeni bilgile­rimizin ışığında nöroplastisite yani yeni hudut hücresi oluşumu bilhassa ha­fıza problemleri olan olgularda işe yarayabilir.

Önlenebilir mi?

Küçülmeye başlamadan tedbir almak beyin sıhhati için en gerçek yoldur. İşte dikkat edil­mesi gereken noktalar:

■ Beyin sıhhati için her gün fizikî aktivite yapılmalıdır. Hareket bütün bedenin kan akımını artırır, gerilimi azaltır, depresyonu önler ve hafızayı güçlendirir.

■ Akdeniz tipi bir beslenme dü­zeninin beyin küçülmesine karşı hami rolü var. Beynin muhtaçlık duyduğu enerjiyi hakikat kaynaklar­dan elde etmek hafızayı güçlü meblağ.

■ Vaktinde ve kâfi müddette uyumak, gerilimle baş etme tekniklerini öğrenmek, yüksek tansiyon, kolesterol ve diyabeti denetim altında tutmak beyin küçülmesine karşı önleyicidir.

■ Mental olarak daima faal olmak; kitap okumak, söz oyunları oynamak, yeni bir hobi edinmek, yeni bir müzik aleti çalmayı öğrenmek üzere zihni daima faal halde tutmak beyni güçlendirir.

■ Arkadaşlarla ve aileyle birlikte vakit geçir­mek hem depresyonu hem gerilimi azaltır. Bu da beyin sıhhatine ilaç üzere gelir.

■ B vitamini beyindeki nörotransmitter dediğimiz bağlantısı güçlendiren hususların üretiminde artış sağlar. B vitamini eksik ise yetişkinlerde beyin kü­çülmesi ve hafıza problemleri çok cid­di sorun yaratabilir. Bu nedenle B vitamini içeren besinler sistemli tüketilmeli. Gerektiğinde tabip tav­siyesiyle B1, B2, B6 ve B12 vitamini destekleri kullanılmalıdır.

Yorum yapın